<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia-msDesc-Transcription.rnc" type="application/relax-ng-compact-syntax"?>
<?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia.sch" type="application/xml"
schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="vatikan-bav-vat-lat-3827" xml:lang="de">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title type="main" xml:lang="ger">Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Lat.
               3827</title>
            <title type="sub" xml:lang="ger">Beschreibung der Handschrift nach Mordek und
               Transkription der foll. 74v-75r</title>
            <title type="sub" xml:lang="eng">Manuscript description according to Mordek and
               transcription of fols 74v-75r</title>
            <respStmt>
               <persName key="KU">
                  <forename>Karl</forename>
                  <surname>Ubl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Projektleitung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Project lead</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DT">
                  <forename>Dominik</forename>
                  <surname>Trump</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung nach TEI P5
                  Standard</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text encoding according to the
                  TEI P5 standard</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="BM">
                  <forename>Britta</forename>
                  <surname>Mischke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Erste Überprüfung der Transkription und Ergänzungen</resp>
               <resp xml:lang="eng">First revision of transcription and additions</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="SK">
                  <forename>Sören</forename>
                  <surname>Kaschke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Zweite Überprüfung der Transkription und Ergänzungen</resp>
               <resp xml:lang="eng">Second revision of transcription and additions</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="FF">
                  <forename>Franz</forename>
                  <surname>Fischer</surname>
                  <affiliation>Cologne Center for eHumanities (CCeH), Universität zu
                     Köln</affiliation>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Datenmodellierung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Data Modelling</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="CR">
                  <forename>Clemens</forename>
                  <surname>Radl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Kodierung von Mordek, Bibliotheca in TEI, Vorbereitung für
                  Übergabe an Capitularia</resp>
               <resp xml:lang="eng">TEI encoding of Mordek, Bibliotheca, preparation of data</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DS">
                  <forename>Daniela</forename>
                  <surname>Schulz</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Technische Umsetzung, Generierung der
                  Handschriftenbeschreibungen aus Mordek, Bibliotheca</resp>
               <resp xml:lang="eng">technical support, generating of manuscript description
                  according to Mordek, Bibliotheca</resp>
            </respStmt>
            <funder>Akademie der Wissenschaften und Künste Nordrhein-Westfalen</funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>
               <persName>Karl Ubl</persName>
               <orgName xml:lang="ger">Historisches Institut, Lehrstuhl für Geschichte des
                  Mittelalters, Universität zu Köln</orgName>
               <orgName xml:lang="eng">History Department, Chair for Medieval History, Cologne
                  University</orgName>
               <address xml:lang="ger">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Köln</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Raum 4.108</addrLine>
                  <addrLine>0221-470 2717</addrLine>
                  <country>Deutschland</country>
               </address>
               <address xml:lang="eng">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Cologne</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Room 4.108</addrLine>
                  <addrLine>+49 221-470 2717</addrLine>
                  <country>Germany</country>
               </address>
            </publisher>
            <availability>
               <p xml:lang="ger">Die Inhalte sind frei zugänglich und nicht-kommerziell. Einige
                  Digitalisate und Texte sind aus rechtlichen Gründen jedoch Mitarbeitern
                  vorbehalten.</p>
               <p xml:lang="eng">Content is freely available on a non-commercial basis. Some digital
                  images and texts are only available to staff due to copyright issues.</p>
            </availability>
            <date when="2016-03-03">03.03.2016</date>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <msDesc>
               <msIdentifier>
                  <settlement>Vatikan</settlement>
                  <repository>Biblioteca Apostolica Vaticana</repository>
                  <idno>Vat. Lat. 3827</idno>
                  <msName/>
                  <altIdentifier type="former">
                     <settlement/>
                     <repository/>
                     <idno/>
                     <note type="date">
                        <date/>
                     </note>
                  </altIdentifier>
                  <altIdentifier type="siglum">
                     <idno>V20</idno>
                     <note/>
                  </altIdentifier>
               </msIdentifier>
               <head>
                  <title type="main">Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Lat. 3827</title>
                  <origDate notAfter="0900" notBefore="0867">9. Jh., 3. Drittel (etwa ausgehendes 9.
                     Jh. [B. Bischoff])</origDate>; <origPlace ref="http://d-nb.info/gnd/4110086-4">
                     Nordfrankreich</origPlace>
               </head>
               <msContents>
                  <summary><p>Die Hs. besteht aus zwei großen Teilen: Auf foll. 1r-125r bietet sie
                        als Unikat die von Maassen 1870, S. 778-780, beschriebene, mit der Collectio
                        Sancti Amandi (Cod. <ref type="internal" subtype="mss" target="berlin-sb-hamilton-132">Berlin Hamilton 132</ref> u. a.)
                        verwandte Sammlung der Hs. von Beauvais und in diese integriert unsere
                        merowingischen und frühen karolingischen Kapitularien (diejenigen Pippins
                        ähnlich in der Sammlung der Hss. <ref type="internal" subtype="mss" target="vatikan-bav-pal-lat-582">Vatikan Pal. Lat. 582</ref> und <ref type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-9654">Paris Lat.
                           9654</ref>), foll. 126r-208v Briefe Papst Nikolaus' I.</p>
                     <p>Auf Cod. Vatikan Vat. Lat. 3827 führen sich wohl direkt bzw. mittelbar die
                        entsprechenden Teile zurück in folgenden neuzeitlichen Papiercodices: <ref type="internal" subtype="mss" target="vatikan-bav-chigi-c-viii-239">Vatikan Chigi C. VIII. 239</ref>, <ref type="internal" subtype="mss" target="vatikan-bav-reg-lat-1041">Vatikan Reg. Lat. 1041</ref> (128
                        foll.; beginnt wie Cod. Vatikan Chigi C. VIII. 239 mit Ver a. 755 und endet
                        mit Valence a. 855 <hi rend="italic">auctoritate muniri</hi> [MGH Conc. 3,
                        S. 364]), <ref type="internal" subtype="mss" target="rom-bv-c-23">Rom,
                           Biblioteca Vallicelliana, C. 23</ref> (Sammelhs., aus verschiedenen
                        Vorlagen zusammengeschrieben, 332 foll., Text bis 320r; beginnt mit Pippini
                        regis capitulare a. 751/755, bringt im folgenden aber nur einen Teil der von
                        Cod. Vatikan Vat. Lat. 3827 tradierten Stücke), <ref type="internal" subtype="mss" target="rom-bv-c-24">Rom, Biblioteca Vallicelliana, C.
                           24</ref> (gleichfalls großer Sammelband, 380 foll., vgl. die ausführliche
                        Analyse von L. Gasparri, Osservazioni sul codice Vallicelliano C. 24, in:
                        Studi Gregoriani 9 [1972] S. 467-513 und R. Somerville, The Councils of
                        Urban II, Bd. 1: Decreta Claromontensia [Annuarium Historiae Conciliorum
                        Suppl. 1, Amsterdam 1972] S. 46 ff.; fol. 96r-v ist das Pippini regis
                        capitulare a. 751/755 kopiert) und vermutlich auch Rom, Biblioteca
                        Corsiniana, 41. A. 23 (13).</p>
                  </summary>

                  <msItem n="1">
                     <p>
                        <locus>1r-5v</locus> Konzilien von Carpentras (a. 527) (MGH Conc. 1, S.
                        41-43, zur Hs. S. XV; CCL 148 A, S. 48-51, zur Hs. S. IX), Orange (a. 529)
                        (MGH Conc. 1, S. 46-54; CCL 148 A, S. 55-65) und Riez (a. 439) (CCL 148, S.
                        63-72, zur Hs. S. X). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="2">
                     <p>
                        <locus>5v</locus>
                        <title corresp="BK.1">Chlodowici regis ad episcopos praeceptio</title> in
                        Briefform (a. 507/511): <hi rend="italic">INCPI. CANONIS AURILIANONSIS
                           TEMPORE CLODOUII REGIS I. Dominis sanctis et apostolica sede dignissimis
                           episcopis chlodoueus rex. Enuntiante fama - dignissimi papae</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 1, S. 1 Z. 8 [kürzere Inskription], S. 1 Z. 18 - S. 2 Z. 9);
                        daran anschließend als Antwort der Bischöfe (gezählt <hi rend="italic">II</hi> ff.): </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="3">
                     <p>
                        <locus>5v-7v</locus> Konzil von Orléans (a. 511) (MGH Conc. 1, S. 2-9 und 13
                        f.; CCL 148 A, S. 4-12 und 18 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="4">
                     <p>
                        <locus>8r-31r</locus> Weitere Konzilien von Orléans (a. 538, 541, 549 und
                        533) (MGH Conc. 1, S. 73-83 und 85, S. 87-96 und 98 f., S. 100-111, S.
                        62-65; CCL 148 A, S. 114-129, S. 132-142 und 145 f., S. 148-160, S. 99-103),
                        von Vannes (a. 461/491) (CCL 148, S. 150-156), Vaison (a. 529) und Epao (a.
                        517) (MGH Conc. 1, S. 55-58, S. 16 und 19-30; CCL 148 A, S. 78-81, S.
                        24-37), von Tours (a. 461) (CCL 148, S. 143-148) und Tours (a. 567) (MGH
                        Conc. 1, S. 121-136; CCL 148 A, S. 176-194), von Mâcon (a. 581/583) (in c.
                        14 Zitat aus <title corresp="Mordek.1">Childeberti I regis edictum</title>
                        [a. 538?], siehe Mordek 1995 Anhang I, Nr. 1) und Mâcon (a. 585) (MGH Conc.
                        1, S. 155-161, S. 164-173; CCL 148 A, S. 223-230, S. 238-250), dann mit
                        Bezug auf das Matisconense von 585: </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="5">
                     <p>
                        <locus>31r-32r</locus>
                        <title corresp="BK.5">Guntchramni regis edictum</title> (a. 585): <hi rend="italic">PRAECEPTIO GLORIOSISSIMI REGIS GUNTHRAMNI AD EPISCOPOS DATA
                           QUI IN SYNODO SUPRASCRIPTA FUERUNT DE OBSERUANDO DIE DOMINICO.
                           Gunthramnus rex francorum omnibus pontificibus - praesente auctoritate
                           uulgamus. SUBSCRIPTIO DOMNI GUNTHRAMNI REGIS PERRUNAS DAT. SUB DIE QUARTO
                           ID. NOUEMBR ANNO XXIIII REGNI SUPRASCRIPTI REGIS</hi> (MGH Capit. 1, Nr.
                        5, S. 10 Z. 35 f., S. 11 Z. 7 - S. 12 Z. 24); sonst nur noch von der
                        Collectio Sancti Amandi überliefert. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="6">
                     <p>
                        <locus>32r-36v</locus> Konzilien von Thelepte (a. 418) (CCL 149, S. 58-63),
                        Paris (a. 573) und (a. 552) (MGH Conc. 1, S. 142-146, S. 116 f.; CCL 148 A,
                        S. 205-210, S. 167-169), Auxerre (wohl nach 585) (MGH Conc. 1, S. 179-184;
                        CCL 148 A, S. 265-272) und Chalon-sur-Saône (a. 647/653) (MGH Conc. 1, S.
                        208-214; CCL 148 A, S. 303-310); danach <hi rend="italic">EXPLICIT</hi>,
                        Rest der Seite leer. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="7">
                     <p>Mit neuer Lage beginnt:<lb/>
                        <locus>37r-38v</locus>
                        <hi rend="italic">CAPITULO I-XXV</hi> - <title corresp="BK.14">Capitulare
                           seu canones concilii Vernensis</title> (a. 755): <hi rend="italic">INCIPIT SYNODUS VERNO PALATIO FACTA. Suffecerant</hi> (das erste <hi rend="italic">e</hi> korr. zu <hi rend="italic">i</hi>) <hi rend="italic">quidam</hi> (korr. zu <hi rend="italic">quedam</hi>) <hi rend="italic">priscorum patrum regulae - glorios. pippino rege. Ut episcopi debeant
                           per singulas duitates - iustitia euacuatur</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 14, S.
                        33 Z. 19 - S. 37 Z. 12).</p>
                  </msItem>
                  <msItem n="9">
                     <p>
                        <locus>38v-39r</locus>
                        <title corresp="BK.12">Pippini principis capitulare Suessionense</title> (a.
                        744): <hi rend="italic">IN DEI NOMINE TRINITATIS ANNO SEPTINGENTESIMO
                           QUADRAGESIMO QUARTO ab incarnatione christi</hi> - <hi rend="italic">signum Helmigaudo</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 12, S. 29 Z. 1 - S. 30 Z. 21;
                        MGH Conc. 2, 1, S. 33-36). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="10">
                     <p>
                        <locus>39r-v</locus>
                        <hi rend="italic">I-VII</hi> - <title corresp="BK.13">Pippini regis
                           capitulare</title> (a. 751/755): <hi rend="italic">INCIPIUNT CAPITULA DE
                           ALIO SINODO SUB IPSO DOMNO REGE PIPPINO FACTO CAPITULO PRIMO</hi>
                        <hi rend="italic">DE INCESTIS. SI HOMO INCESTUM COMMISERIT DE ISTIS CAUSIS
                           DE DEO SACRATA AUT CUM MATRE SUA aut cum matrina sua</hi> - <hi rend="italic">causa transmiserit</hi>; c. 6 zu <hi rend="italic">V</hi>
                        gezählt, c. 7 zweigeteilt (MGH Capit. 1, Nr. 13, S. 31 Z. 14, S. 31 Z. 18 -
                        S. 32 Z. 27). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="11">
                     <p>
                        <locus>39v-41v</locus> Brief Paulinus’ von Aquileia an Karl den Großen (a.
                        791) (MGH Epp. 4, S. 517-520). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="12">
                     <p>
                        <locus>41v-49r</locus> Konzil von Friaul (a. 796/797) (MGH Conc. 2, 1, S.
                        179-195). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="13">
                     <p>
                        <locus>49r-70v</locus> Brief Hadrians I. an Karl den Großen, JE 2483 (MGH
                        Epp. 5, S. 6-57).</p>
                     <p>Aus dieser einzigen vollständigen Überlieferung des päpstlichen
                        Antwortschreibens läßt sich das von Hadrian sogenannte <hi rend="italic">capitulare adversus synodum</hi> in 85 (60 + 25) Kapiteln herauslesen,
                        das Karl dem Papst 791/792 als Stellungnahme im Bilderstreit übersandt
                        hatte. Die gegen die Beschlüsse des Nicaenum II gerichteten Kapitel,
                        offenbar nur für Rom gedacht, handeln von einem einzigen dogmatischen Thema,
                        können also nicht als Kapitular in unserem Sinne gelten. Sie dienten, wie K.
                        Hampe, Hadrians I. Vertheidigung der zweiten nicaenischen Synode gegen die
                        Angriffe Karls des Grossen, in: NA 21 (1896) S. 85 ff., besonders S. 95 ff.,
                        nachgewiesen hat, als Vorlage für die Libri Carolini, das von Theodulf von
                        Orléans verfaßte "Opus Caroli regis contra synodum"; vgl. auch W. von den
                        Steinen, Entstehungsgeschichte der Libri Carolini, in: QFIAB 21 (1929-30) S.
                        1 ff. und die neue MGH-Edition der Libri Carolini von A. Freeman. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="15">
                     <p>
                        <locus>70v-74v</locus> Capitula I Bischof Theodulfs von Orléans (MGH
                        Capitula episcoporum 1, S. 103-142; zur Hs. S. 94 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="16">
                     <p>
                        <locus>74v-75r</locus>
                        <title corresp="BK.185">Hludowici et Hlotharii epistola generalis</title>
                        (a. 828), interpolierte Langversion (B), mit Inskription: <hi rend="italic">INCIPIT EPISTOLA CESAREA. IN nomine domini dei et saluatoris nostri iesu
                           christi hludouuicus et hlotarius — diligenter fideliterque conseruet</hi>
                        (MGH Capit. 2, Nr. 185, S. 4 Z. 5 - S. 6 Z. 16, zur Inskription vgl. S. 3 Z.
                        41 f.; MGH Conc. 2, 2, S. 599-601). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="17">
                     <p>
                        <locus>75v-111r</locus> Konzil von Paris (a. 829), mit einer die Einberufung
                        durch Ludwig und Lothar festhaltenden Inskription (MGH Conc. 2, 2, S.
                        606-680). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="18">
                     <p>
                        <locus>111r-v</locus> Briefe Leos IV. an Bischof Prudentius von Troyes (JE
                        2657) und an die Bischöfe Britanniens (JE 2599) bis einschließlich c. (8)
                        (in der Hs.: <hi rend="italic">k. V</hi>) (beide ohne Kenntnis des Vaticanus
                        ediert von Adolf von Hirsch-Gereuth, MGH Epp. 5, S. 611 und S. 593 -595);
                        danach Blattverlust. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="19">
                     <p>
                        <locus>112r-116v</locus> Konzil von Valence (a. 855) (MGH Conc. 3, S.
                        351-365; zur Hs. S. 349). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="20">
                     <p>
                        <locus>116v-117v</locus>
                        <title corresp="BK.299">Konzil von Savonnières</title> (a. 859), Kanones,
                        ohne Unterschriftenliste (MGH Capit. 2, Nr. 299, S. 447-449; MGH Conc. 3, S.
                        458-462). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="21">
                     <p>
                        <locus>117v-118v</locus>
                        <hi rend="italic">CAP. I-XIIII</hi> - Karls des Kahlen <title corresp="BK.300">Libellus proclamationis adversus Wenilonem</title>,
                        vorgelegt in Savonnières (a. 859): <hi rend="italic">LIBELLUS PROCLAMATIONIS
                           KAROLI REGIS ADUERSUS UUENILONEM ARCHIEPISCOPUM senonum electis iudicibus
                           - manu porrectus. Quia sicut dicit sanctus gregorius - adiutorium aliquod
                           praestitit </hi>(MGH Capit. 2, Nr. 300, S. 450 Z. 33 - S. 453 Z. 9; MGH
                        Conc. 3, S. 464-467). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="22">
                     <p>
                        <locus>118v-125r</locus> Konzil von Savonnières (a. 859), Synodalschreiben
                        an Erzbischof Wenilo von Sens, an die bretonischen Bischöfe und an
                        westfränkische Große, dazu die in Savonnières überreichten Kanones von
                        Langres (MGH Conc. 3, S. 468-472, 480-485, 473-479); untere Hälfte der Seite
                        abgeschnitten und durch neueres Pergament ersetzt. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="23">
                     <p>
                        <locus>125v</locus> leer.</p>
                  </msItem>
                  <msItem n="24">
                     <p>
                        <locus>126r-208v</locus> Briefkorpus Papst Nikolaus' I. (vgl. Perels 1912,
                        S. 541 f. und dens., MGH Epp. 6, S. 263). </p>

                  </msItem>
                  <msItem n="25">
                     <p>
                        <locus>208v</locus> (Nachtrag, etwa 11. Jh., 2. Hälfte) Klagegedicht auf den
                        Tod eines Kaisers (MGH Poetae 4, S. 1074 f.), wahrscheinlich Heinrichs III.
                        nach B. Bischoff, Caesar, tantus eras, in: ders., Mittelalterliche Studien
                        2, S. 169-174 (zur Hs. S. 169 f. mit Anm. 7; weitere Literatur bei Könsgen
                        1977, Nr. 1822). </p>
                  </msItem>
               </msContents>
               <physDesc>
                  <objectDesc form="codex">
                     <supportDesc>
                        <support>
                           <material>Pergament</material>
                        </support>
                        <extent>208 foll. (Angaben im folgenden nach der neuen Stempelzählung unten
                           rechts) <dimensions precision="medium" type="leaf" unit="mm">
                              <height>328</height>
                              <width>270</width>
                           </dimensions>
                           <dimensions type="written" unit="mm">
                              <height>235-248</height>
                              <width>190-210</width>
                           </dimensions>
                        </extent>
                        <collation><formula>In der heute wieder sichtbaren richtigen Reihenfolge;
                              einige Blätter fehlen: 2 IV<hi rend="super">16</hi> + II<hi rend="super">20</hi> + 4 IV<hi rend="super">52</hi> + (III+1)<hi rend="super">59</hi> + 2 IV<hi rend="super">75</hi> + (IV+1)<hi rend="super">84</hi> + 3 IV<hi rend="super">108</hi> + 3<hi rend="super">111</hi> + IV<hi rend="super">119</hi> + III<hi rend="super">125</hi> + IV<hi rend="super">133</hi> + (III+l)<hi rend="super">140</hi> + IV<hi rend="super">148</hi> + V<hi rend="super">158</hi> + IV<hi rend="super">166</hi> + (IV+2)<hi rend="super">176</hi> + V<hi rend="super">186</hi> + 2 IV<hi rend="super">202</hi> + III<hi rend="super">208</hi>
                           </formula>
                           <catchwords>Die Kustoden (<hi rend="italic">I-XXVII </hi>an den
                              Lagenenden, z. T. mit vorangestelltem <hi rend="italic">Q</hi>; nicht
                              immer erhalten) gehen nach der schon mittelalterlich falschen
                              Blattfolge (neue foll. 37-125, 1-36, 126-208 = in der älteren
                              Foliierung oben rechts 1-90 [38 übersprungen], 91-126,
                              127-209).</catchwords></collation>
                     </supportDesc>
                     <layoutDesc>
                        <layout writtenLines="29 31">29-31</layout>
                        <layout columns="1"/>
                     </layoutDesc>
                  </objectDesc>
                  <handDesc>
                     <handNote/>
                  </handDesc>
                  <scriptDesc>
                     <scriptNote>karolingische Minuskel</scriptNote>
                  </scriptDesc>
                  <decoDesc>
                     <p>Rubriken (meist Capitalis rustica) rot und in hell- und dunkelbrauner
                        Texttinte, im zweiten Teil auch grün, einfache Initialen in Rot und Braun z.
                        T. mit farblich wechselnden Füllungen.</p>
                  </decoDesc>
                  <bindingDesc>
                     <binding>
                        <p/>
                     </binding>
                  </bindingDesc>
               </physDesc>
               <history>
                  <summary> </summary>
                  <origin>
                     <p>
                        <origDate notAfter="0900" notBefore="0867">9. Jh., 3. Drittel (etwa
                           ausgehendes 9. Jh. [B. Bischoff])</origDate>; <origPlace ref="http://d-nb.info/gnd/4110086-4">Nordfrankreich</origPlace></p>
                  </origin>
                  <provenance>
                     <p>Kapitelsbibliothek Beauvais (mehrere Besitzvermerke 12./13. Jh. foll. 2r,
                        37r und 152r: <hi rend="italic">Sancti petri beluacensis</hi> [<hi rend="italic">est liber iste</hi>]); 1558 von Jean Du Tillet aus der
                        Kathedralbibliothek entliehen, vgl. Omont 1916, S. 7; Antonio Agustín (Nr.
                        253; er dürfte die korrekte Neubindung der Hs. veranlaßt haben); d'Este,
                        Ferrara (Besitzvermerk fol. 37r: <hi rend="italic">Illustrissimi et
                           Reverendissimi Domini Cardinalis Ferrariensis</hi>). </p>
                  </provenance>
                  <acquisition/>
               </history>
               <additional>
                  <surrogates/>
                  <listBibl>
                     <listBibl type="lit">
                        <bibl corresp="#Pertz_G_1835">Pertz 1835, S. XIX</bibl>
                        <bibl corresp="#Boretius_1897">Boretius 1897, S. XXVIII</bibl>
                        <bibl corresp="#Ballerini_1865"> Ballerini 1865, Sp. 157 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Pertz_G_1824-1825">Pertz G 1824-1825, S. 463 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Maassen_1866">Maassen 1866, S. 397</bibl>
                        <bibl corresp="#Maassen_1870">Maassen 1870, S. 778-780</bibl>
                        <bibl corresp="#Bethmann_1874">Bethmann 1874, S. 237</bibl>
                        <bibl corresp="#Nürnberger_1883">Nürnberger 1883, S. 312 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Omont_1916">Omont 1916, S. 7, 83</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Clercq_C_1936">de Clercq C 1936, S. 7 Anm. 1, S. 123 Anm.
                           1 u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Clercq_C_1958">de Clercq C 1958, S. 60, S. 218 Anm. 16,
                           S. 231 Anm. 47</bibl>
                        <bibl>D. Lohrmann, Das Register Papst Johannes' VIII. (872-882) (Bibliothek
                           des Deutschen Historischen Instituts in Rom 30, Tübingen 1968) S. 207
                           f.</bibl>
                        <bibl>L. Gasparri, Osservazioni sul codice Vallicelliano C. 24, in: Studi
                           Gregoriani 9 (1972) S. 505 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1975">Mordek 1975, S. 72 Anm. 38 u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Buonocore_1986">Buonocore 1986, S. 1127</bibl>
                        <bibl corresp="#Pontal_1986">Pontal 1986, S. 282</bibl>
                        <bibl corresp="#Hartmann_W_1989">Hartmann W 1989, S. 15, 18 u. ö.</bibl>
                     </listBibl>
                     <listBibl type="cat">
                        <bibl>Inventarium librorum latinorum Mss. Bib. Vat. 4 (handschriftlich in
                           der Biblioteca Apostolica Vaticana)</bibl>
                     </listBibl>
                     <listBibl type="cap">
                        <bibl corresp="#Mordek_1995">Mordek 1995, S. 858-863</bibl>
                        <bibl corresp="#Bischoff_2014">Bischoff 2014, S. 450, Nr. 6882</bibl>
                     </listBibl>
                  </listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <encodingDesc>
         <p>Transkriptionsvorlage: Sehr gutes Farbdigitalisat der Biblioteca Apostolica
            Vaticana.</p>
         <projectDesc>
            <p xml:lang="ger">Capitularia. Edition der fränkischen Herrschererlasse: <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">Capitularia. Edition of the Frankish capitularies: <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
         </projectDesc>
         <editorialDecl>
            <p xml:lang="ger">Die Transkription folgt den Richtlinien des Capitularia-Projektes:
                  <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">The transcription adheres to the guidelines of the Capitularia
               project: <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
         </editorialDecl>
      </encodingDesc>
      <revisionDesc>
         <change when="2016-03-01" who="DS">Datei erstellt aus Mordek-XML</change>
         <change when="2020" who="DT">Datei veröffentlicht (BK 185B)</change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
   <facsimile>
      <graphic url="http://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.lat.3827"/>
   </facsimile>
   <text>
      <front>
         <div type="content">
            <list>
               <item n="10">
                  <ptr type="internal" target="#vatikan-bav-vat-lat-3827-74v-5"/>INCIPIT EPISTOLA
                  CESAREA</item>
               <item n="20">
                  <ptr type="internal" target="#vatikan-bav-vat-lat-3827-75r-1"/>(Primo scilicet im
                  mogonciacensi urbe ubi conueniant...)</item>
            </list>
         </div>

         <div type="mshist"/>
         <div type="scribe">
            <p>Der Schreiber verwendet eine gut lesbare karolingische Minuskel.</p>
         </div>
         <div type="letters"/>
         <div type="abbreviations"/>
         <div type="punctuation"/>
         <div type="structure">
            <p>Nach den Capitula Theodulfs von Orléans und vor den Texten des Pariser Konzils von
               829 befindet sich auf <locus>foll. 74v-75r</locus> die Epistola generalis Ludwigs und
               Lothars (BK 185) in der Langversion. Der Brief hat ein Incipit in roter Tinte und
               Capitalis rustica und wird mit einer zwei Zeilen hohen, roten I-Initiale eingeleitet.
               Der Teil des Textes, der fast wörtlich BK 184 aufgreift (ab <mentioned>Primo
                  scilicet</mentioned>...) ist durch eine deutlich erkennbare intralineare Lücke vom
               Rest des Textes abgetrennt.</p>
         </div>
         <div type="annotations">
            <p>Neben den Beginn des Stücks hat eine neuzeitliche Hand einen Verweis auf das Konzil
               von Paris 829 auf den linken Seitenrand geschrieben.</p>
         </div>
         <div type="other"/>
      </front>
      <body>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="74v"/>
         <lb n="14"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.185B"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="vatikan-bav-vat-lat-3827-74v-5" corresp="BK.185B_inscriptio" rend="coloured"><seg type="initial">I</seg>NCIPIT EPISTOLA CESAREA ;. ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="vatikan-bav-vat-lat-3827-74v-6" next="#vatikan-bav-vat-lat-3827-75r-1" corresp="BK.185B">
            <seg type="initial" rend="coloured">I</seg>N<note type="editorial">Am linken Seitenrand
               eine Notiz von neuzeitlicher Hand: <mentioned>Concilium Parisiense VI. an.
                  829.</mentioned></note> nomine domini dei et saluatoris nostri iesu christi . <rs type="person">hludouuicus</rs> et <rs type="person">hlotarius</rs> . Diuina ordinante
            prouidentia imperatores augusti * <lb/> Omnibus fidelibus sanctę dei ecclesiae et
            nostris . Recordari uos credimus qualiter hoc anno . consilio sacerdotum * Et aliorum
            fidelium <lb/> nostrorum generale ieiunium per totum regnum nostrum celebrare iussimus .
            deum que tota deuotione deposcere . ut nobis propitiari . et in quibus <lb/> illum
            maxime offenderimus . Nobis manifestare et ad correctionem nostram necessariam
            tranquillum tempus nobis tribuere dignaretur * <lb/> Uolueramus siquidem tempore congruo
            placitum nostrum generale habere et in eodem <expan>communi</expan> correctione agere *
            Et ita deo mi<lb break="no"/>serante fieret . nisi <expan>commotio</expan> inimicorum
            sicut nostis <expan>praependisset</expan> . Sed quia tunc fieri non potuit iuxta
            uoluntatem nostram uisum <lb/> nobis fuit praesens placitum cum aliquibus ex fidelibus
            nostris habere . et in eo de his quae propter praedictum inpedimentum <choice>
               <abbr>remanser</abbr>
               <expan>remanserunt</expan>
            </choice> . <lb/> qualiter ad effectum peruenirent . domino adiuuante considerare *
            Quapropter nosse uolumus sollertiam uestram . quod in isto <expan>praesenti</expan>
               pla<lb break="no"/>cito cum fidelibus nostris considerauimus * Ut primo omnium
            archiepiscopi . cum suis suffraganeis in locis congruis . tempore oportu<lb break="no"/>no conuenirent . et ibi tam de sua quam de omnium nostrum correctione et emendatione
            secundum diuinam auctoritatem querendo <lb/> inuenirent . et nobis atque fidelibus
            nostris secundum ministerium sibi <expan>commissum</expan> adnuntiarent * Quis enim non
            sentiat deum nostris par<lb break="no"/>uissimis actibus esse . offensum et ad
            iracundiam prouocatum cum uideat tot annis multifariis flagellis iram illius in regno
            nobis <lb/> ab eo <expan>commisso</expan> deseuire uidelicet . In fame continua in
            mortalitate animalium . in pestilentia hominum . in sterelitate pene <lb/> omnium frugum
            . et ut ita dixerim diuersissimis morborum cladibus atque ingentibus penuriis populum
            istius regni miserabiliter <lb/> uexatum et adflictum atque omni abundantia rerum quodam
            modo exinanitum . Nec illud etiam dubitamus . ex iusta uindictam <lb/> illius euenire .
            quod sepe scandala per tyrannos in hoc regno exsurgunt * Qui pacem populi christiani et
            unitatem imperii . sua praui<lb break="no"/>tate nutuntur scindere . Nam et illud
            nihilominus peccatis nostris deputandum est . quod inimici christi nominis
               <expan>praeterito</expan> anno in hoc <cb n="75r"/> regnum ingressi . depraedationes
            incendia ecclesiarum et captiuationes christianorum . et interfectionis seruorum dei .
            audientes et in <lb/> pane immo crudeliter fecerunt . Agitur siquidem iusto iudicio dei
            ut qui in cunctis delinquimus . interius simul et exterius fla<lb break="no"/>gellemur *
            Beneficiis quippe dei euidenter existimus ingrati quoniam his non ad uoluntatem dei .
            sed ad libitum nostrum carnalem uti inuenimur * <lb/> Et idcirco merito creaturę dei
            nobis diuinitus concesse . pro deo contra nos ingratos pugnant iuxta illud . Pugnabit
            pro eo orbis terra<lb break="no"/>rum contra insensatos * Uerum quia tot modis uexamur
            atque percutimur . ad eum a quo percutimur toto corde dignum necessarium<lb break="no"/>que est . ut reuertamur * Quatenus illud propheticum in nobis impleatur quo dicitur *
            Sola uexatio . intellectum dabit auditui * <lb/> Sed quia pius et clemens dominus sic
            ipsum flagellum moderatur . ut non ad interitum sed potius ad correctionem nostram
            inferre uideatur * <lb/> Debemus in conspectu eius ueraciter humiliari . et faciem
            illius in confessione <expan>praeuenire</expan> eiusque pietatem pronis mentibus
               exora<lb break="no"/>re . ut qui fecit nos iustissima dispensatione flagella sentire
            . faciat nobis peccata nostra pro quibus iuste ab eo flagella<subst>
               <del>rum</del>
               <add>mur</add>
            </subst> cog<lb break="no"/>noscere * Et in quibus maxime illum offendimus et iram
            illius prouocauimus . manifestius intellegere . Ut post eo miserante <lb/> praua
            deferendo et corrigendo . bona etiam sectando et tota cum deuotione exsequendo *
            Ualeamus per spiritum humilitatis <lb/> et animam contritam sacrificium deo libitum
            offerre . iramque illius indignationis euadere et per dignam congruamque correctionem
            <lb/> et bonorum operum exhibitionem . gratiam eius propiciationis licet indigni
            promereri * At quia nos magis <subst>
               <del/>
               <add>in</add>
            </subst> hoc peccasse <lb/> cognoscimus qui forma salutis omnibus esse debuimus et
            omnium curam gerere et per auctoritatem imperialem prauorum <lb/> acta ne tantum
            adcrescerent corrigere cupimus domino nobis propitio in conspectu pietatis illius per
            dignam satisfactionem <lb/> ueniam adipisci * Et per saluberrimam correctionem uel per
            bonum studium quod nostra desidia et ignorantia hactenus neglectum est * <lb/> Consultu
            fidelium tempore oportuno . quantum in nobis est studiosissime emendare . et nostram in
            hoc uoluntatem omnibus <lb/> manifestam facere * Quapropter statuimus atque decreuimus
            cum consultu sacerdotum ceterorumque fidelium nostrorum huius <lb/> rei gratia ob
            placandum scilicet contra nos nobisque subiectos domini furorem conuentus eorundem
            episcoporum in quattuor <lb/> imperii nostri locis . congruentissime fieri * </ab>

         <ab type="text" xml:id="vatikan-bav-vat-lat-3827-75r-1" prev="#vatikan-bav-vat-lat-3827-74v-6" corresp="BK.185B"> Primo scilicet . <sic>im</sic>
            <rs type="place">mogonciacensi urbe</rs> . ubi conueniant <lb/> metropolitani . <rs type="person">autgarius</rs> . <rs type="person">adubaldus</rs> . <rs type="person">ethi</rs> . <rs type="person">bernuinus</rs> cum suffraganeis suis * Secundo quoque
            in <rs type="place">parisiorum urbe</rs> . ubi <lb/> futurus antistes <rs>senonicus</rs>
            et <rs type="person">ebbo</rs> . <rs type="person"><subst>
                  <del>ramm</del>
                  <add>rang</add>
               </subst>noardus</rs> et <rs type="person">landramnus</rs> metropolitani cum
            suffraganeis suis conueniant * Tertio <lb/> uero apud <rs type="person">lugdunum</rs>
            ubi <rs type="person">agobardus</rs> . <rs type="person">bernardus</rs> . <rs type="person">andreas</rs> . <rs type="person">benedictus</rs> . <rs type="person">agericus</rs> . cum suffraganeis suis similiter conueniant * <lb/> Quarto etiam apud
               <rs type="place">tolosanam</rs> urbem . qu<subst>
               <del>i</del>
               <add>o</add>
            </subst> simul conueniant . <rs type="person">notho</rs> . <rs type="person">bartholomeus</rs> . <rs type="person">adalelmus</rs> . <rs type="person">agiulfus</rs> cum suffraganeis suis * <lb/> In quibus conuentibus tractare querere
            et cum dei adiutorio inuenire debent de causis ad regionem christianam et eorum
               <sic>coram</sic> pertinenti<lb break="no"/>bus quid a principibus et reliquo populo
            uel ita ut diuina aucto<mod>r</mod>itas docet <sic>auc</sic> aliter teneatur . Uel quid
            inde ex parte . uel ex <lb/> tota dimissum sit . ut non teneatur . Deinde quid in
            ipsorum qui pastores populi constituti sunt . moribus conuersatione et actibus inue<lb break="no"/>niri possit . quod diuinę regulae atque auctoritati non concordet .
            simulque inueniant ! quae occasiones in utroque ordine id effece<lb break="no"/>rint .
               <del>a</del> ut a recto tramite deuiatum sit * Et quicquid de his causis inuentum
            fuerit tam sollerti cura custodiatur ! ut nullate<mod>n</mod>us <lb/> ad aliorum
            notitiam . peruenire permittant * ante tempus constitutum * Et ideo unus notarius inter
            omnes eligatur . qui quod ipsi inuenerint <lb/> describat . et ipse sub iuramento
            constrictus . ea quae inuenta et digesta fuerint . diligenter fideliterque conseruet ; </ab>

      </body>
   </text>
</TEI>